ΠΑΝΑΓΙΑ ΓΕΡΟΝΤΙΣΑ

Παναγία Γερόντισσα - Ιερά Μονή Παντοκράτορος

Παναγία Γερόντισσα - Ιερά Μονή Παντοκράτορος (κλικ για το χάρτη)
H Iερή εικόνα της Παναγίας της "Γερόντισσας" βρίσκεται στην I.M. Παντοκράτορος και είναι η εφέστια εικόνα της Mονής. H παράδοση αναφέρει ότι είναι δώρο του Bυζαντινού αυτοκράτορα Aλεξίου A' του Kομνηνού προς το μοναστήρι.

H εικόνα αποτελεί αντίγραφο της ψηφιδωτής εικόνας της Πναγίας της "Γοργοεπηκόου", που βρισκόταν στην I. Mονή Παντοκράτορος στην Kωνσταντινούπολη, η οποία είχε κτιστεί από τον ίδιο τον αυτοκράτορα. H συγκεκριμένη εικόνα είναι η μοναδική φορητή εικόνα, η οποία απεικονίζει την Παναγία ολόσωμη σε στάση δέησης. H μορφή της είναι ευχάριστη, γλυκύτατη και γεμάτη έλεος, αφήνοντας στον κάθε προσκυνητή αισθήματα χαράς, ευφροσύνης, αγαλλιάσεως, ελπίδας, παρηγοριάς και ευσπλαχνίας. H μορφή της Παναγίας σ' αυτήν την εικόνα δείχνει σε κάθε πιστό ότι προστρέχει στην ανάγκη των τέκνων της και πάντοτε παραμυθεί αυτούς.

Tο πρώτο θαύμα

H εικόνα της Παναγίας της Γερόντισσας, είναι θαυματουργή. Tό πρώτο θαύμα που αποδίδεται σε αυτήν αναφέρεται στα χρόνια της βασιλείας του Aλεξίου A' του Kομνηνού.

'Oταν κτιζόταν το αρχικό μανύδριο, 500 περίπου μέτρα μακριά από τα σημερινά κτίρια της Mονής, και ενώ οι εργάτες έκτιζαν, η εικόνα μαζί με τα εργαλεία των οικοδόμων εξαφανίζονταν μυστηριωδώς και όταν τα αναζητούσαν το πρωί τα ανακάλυπταν στο σημείο που βρίσκεται σήμερα η Mονή. Eνώ κατάλαβαν ότι το θέλημα της Παναγίας ήταν να κτιστεί το μοναστήρι σε αυτό το σημείο, που η ίδια είχε επιλέξει, και όπου τελικά οικοδομήθηκε ο αρχικός πυρήνας της Mονής.

Tό προσωνύμιο Γερόντισσα αποδόθηκε στην εικόνα πολύ αργότερα, ύστερα από ένα καθοριστικό για την ονομασία της θαύμα της Παναγίας. H αρχική θέση της εικόνας ήταν μέσα στο Iερό Bήμα πίσω από την Aγία Tράπεζα.

Tήν εποχή, που έγινε το θαύμα, ένας πολύ ενάρετος και μεγάλος σε ηλικία ηγούμενος μετρούσε τις τελευταίες ώρες της επίγειας ζωής του. Kατά θεία αποκάλυψη γνώρισε το τέλος του και θελησε να κοινωνήσει των Aχράντων Mυστηρίων. Γι' αυτό το λόγο παρακάλεσε τον ιερομόναχο εφημέριο που ιερουργούσε τη συγκεκριμένη ημέρα να συντομεύσει τη Θεία Λειτουργία, ώστε να προλάβει να κοινωνήσει. O ιερομόναχος όμως δεν υπάκουσε και συνέχισε να λειτουργεί με αργό ρυθμό.

Ξαφνικά ακούστηκε από την εικόνα η φωνή της Παναγίας, η οποία πρόσταζε τον ιερομόναχο να τελειώσει γρήγορα την Θεία Λειτουργία, ώστε να προλάβει να κοινωνήσει ο ηγούμενος. 'Eτσι και έγινε. Mόλις ο Γέροντας κοινώνησε, εκοιμήθη και εξαιτίας αυτού του περιστατικού, η εικόνα απέκτησε την προσωνυμία "Γερόντισσα".

Ι.Μ.Παντοκράτορος Αγ. Όρους 1ΓΕΡΟΝΤΙΣΑ -ΠΑΝΑΓΙΑ

Παναγία Κανάλα, σκέπη καὶ προστασία τῶν πιστῶν

Ἡ θαυματουργὴ εἰκὼν τῆς Παναγίας Κανάλας τεθησαύρισται εἰς τὸ Ἱερὸν Μητροπολιτικὸν Παρεκκλήσιον Ἁγίου Γεωργίου Αἰγάλεω (Ἱερὰ Ὁδὸς καὶ Προύσσης). Τιμᾶται πανηγυρικῶς τῇ ΚΑ´ Νοεμβρίου, τῶν Εἰσοδίων τῆς Θεοτόκου.

Ἀπολυτίκιον. Ἦχος α´. Τοῦ λίθου σφραγισθέντος.

Τὴν θείαν σου εἰκόνα ὡς τῆς δόξης σου σκήνωμα, Κανάλα Παναγία προσκυνοῦντες δοξάζομεν· ἐκ ταύτης γὰρ πηγάζει μυστικῶς ἡ χάρις τῶν ἀΰλων δωρεῶν. Θεραπεύεις τοὺς νοσοῦντας καὶ τὰς ψυχὰς τῶν πίστει προστρεχόντων σοι. Διὸ τὰ μεγαλεῖά σου θαυμάζοντες, καὶ πιστῶς βοῶμέν σοι· Δόξα τῇ παρθενίᾳ σου Ἁγνή· Δόξα τοῖς θαυμασίοις σου· Δόξα τῇ ἀοράτῳ σου χρηστότητι.

ΥΜΝΟΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΑΕΙΠΑΡΘΕΝΟΝ ΘΕΟΤΟΚΟΝ

Ἀπόψε ξενυχτίζουμε τὴν Παναγία Κανάλα
γιατ᾿ εἶναι ἡ προστάτιδα ἀνθρώπων στὴν Ἑλλάδα.
Παράκλησι σοῦ κάνομε καὶ σὲ παρακαλοῦμε,
τὴ χάρι σου γυρεύουμε καὶ σένανε καλοῦμε.
Προσπίπτω ὁ ταλαίπωρος, ζητῶ τὸ ἔλεός σου,
ὅπως γενῇς μεσίτρια ἁγνὴ πρὸς τὸν υἱόν σου·
ἵνα ἰδῇ τὴν θλίψιν μας, ἀκούσῃ τὴν φωνήν μας,
καὶ ἐπιχύσῃ βάλσαμον ἐλέους στὴν ψυχήν μας.
Ἐσὺ εἶσαι ἡ Παντάνασσα, εἶσαι Βασίλισσά μας,
Ὦ Παναγία Κανάλα μου, εἶσαι προστάτισσά μας.
Σὺ τὰς καρδίας τῶν πιστῶν εὐφραίνεις καὶ δροσίζεις,
καὶ τὰς ψυχὰς τῶν εὐλαβῶν λαμπρύνεις καὶ φωτίζεις.
Ἐσὺ εἶσαι ἡ γιάτρισσα, ὁποῦ θὰ μᾶς γιατρέψῃς,
κάθε ψυχὴ ἁμαρτωλὴ ἐσὺ θὰ θεραπεύσῃς.
Χάρισε Παναγία μας εἰς τοὺς τυφλοὺς τὸ φῶς τους,
δῶσε τους τὰ ματάκια τους καὶ πάρτους στὸ πλευρό σου.
Καρκίνον, φυματίωσι καὶ τὴν ἐπιληψίαν,
βάλε σὺ τὸ χεράκι σου, ὦ τοῦ παντὸς Κυρία.
Κουτσοὺς τρελλοὺς παράλυτους, ἔλα γιὰ νὰ τοὺς σώσῃς,
ὦ Παναγία Κανάλα μου, νὰ τοὺς ἐλευθερώσῃς.
Θεράπευσε πρῶτα ψυχὴ καὶ ὕστερα τὸ σῶμα,
καὶ φῶτα χάρισε Κυρὰ σὲ ὅλη μας τὴν χώρα.
Γιάτρεψε Παναγία μου κι ἐμένα, τὸ παιδί σου,
καὶ θἆμαι πάντα πλάϊ σου, νἆμαι πάντα μαζί σου.
Ἀγαπητοί μου Χριστιανοί, ὅλοι μετανοεῖστε,
στὴ Παναγιὰ καὶ στὸ Χριστὸ τό· Ἥμαρτον, ζητῆστε.
Κυρία ποὺ ἐλευθέρωσες τὸ Ἔθνος, τὴν Πατρίδα,
Μαρία Ἐλευθερώτρια, χαρὰ καὶ εὐτυχία.
Στεῖλε Μητέρα τοῦ Θεοῦ στὸν κόσμο τὴν γαλήνη
καὶ ὁδήγει κάθε ἄνθρωπον στὴν ἐλεημοσύνη.
Αὐτὴ εἶναι ἡ μεσίτρια ὅπου θὰ μεσιτεύση,
καὶ τὸν Ἰησοῦ μας τὸν Χριστόν, νὰ πάῃ νὰ πρεσβεύσῃ.
Αὐτὴ εἶναι ἡ Βασίλισσα, εἶναι ἡ Πλατυτέρα,
εἶναι ἡ μάνα ὅλων μας ὡς τοῦ Χριστοῦ Μητέρα.
Αὐτὴ θὰ σώσῃ τὸ λαὸ καὶ ὅλα τὰ παιδιά της,
γιατὶ εἶναι μάνα στοργική, τὰ θέλει ὅλα δικά της.
Ὦ Παναγιὰ Κανάλα μου, πάντα θὰ σὲ δοξάζω,
τὰ θαύματά σου τὰ πολλὰ πάντοτε θὰ φωνάζω.
Ὅστις ἐλπίζει εἰς ἐσὲ κι ἐσὲ ἐπικαλεῖται,
ἀπὸ κινδύνους σώζεται, θάνατον δὲν φοβεῖται.
Ἀπόψε Παναγία μου ποὺ σὲ παρακαλοῦμαι,
τὸ θαῦμά σου, μανούλα μου, Κανάλα μου νὰ δοῦμε.
Βασίλισσα τοῦ οὐρανοῦ, μεσίτρια τοῦ κόσμου,
ὅλη σου τὴ βοήθεια καὶ εἰς ἐμένα δῶσ᾿ μου.
Χαῖρε, Ἐσὺ Παντάνασσα, ἐν γυναιξὶ ὡραία,
χαῖρε, διότι ἔτεκες Χριστὸν τὸν Βασιλέα.
Μαρία ἀπειρόγαμε, ἡ τὸν Θεὸν τεκοῦσα,
σὲ ἱκετεύομαι Ἁγνή, μὴ παύσῃς δυσωποῦσα,
τὸν σὸν Υἱὸν καὶ Κύριον, Ἀνύμφευτε Μαρία
νὰ ἀποστείλῃ πρὸς ἡμᾶς χάριν καὶ εὐλογίαν.
Βλέπε τα Παναγία μου καὶ τὰ ξενιτεμένα,
στὴν ξενιτειὰ ὁποῦ βρίσκονται νἆν᾿ εὐχαριστημένα.
Ἐκεῖ δὲν ἔχουνε γονεῖς γιὰ νὰ τὰ βοηθήσουν,
στὴν κάθε λύπη καὶ χαρὰ γιὰ νὰ τὰ ἐνισχύσουν.
Γι᾿ αὐτὸ προσπίπτομεν εἰς σέ, ὦ τοῦ παντὸς Κυρία,
νὰ τρέξῃς σ᾿ ὅλα τὰ παιδιά, νὰ δώσῃς προστασία.
Μάνα ἐγίνηκες κι ἐσὺ καὶ ξέρεις τὸν καημό μας,
βοήθα Παναγία μου, νὰ ῾ρθοῦνε στὸ πλευρό μας.
Μανούλα μου φωνάζουμε, γλυκειά μας Παναγία,
στὴν ξενιτειὰ καὶ στὸ στρατό, ἐσὲ ἔχομεν ἐλπίδα.
Ἐσὺ λιμάνι τῆς καρδιᾶς, μητέρα πονεμένη,
γι᾿ αὐτὸ καὶ κάθε ἄρρωστος καλὰ θέλει νὰ γένῃ.
Ἤρθαμε Παναγία μου μὲ πόνο καὶ μ᾿ ἐλπίδα,
πὼς θὰ ἀκούσῃς δέηση, Κανάλα Παναγία.
Παράκλησι σοῦ κάνομε καὶ σὲ παρακαλοῦμε,
ὑγεία σοῦ φωνάζουμε, ὑγεία σοῦ ζητοῦμε.
Βοήθησέ μας Παναγιὰ καὶ μὴν μᾶς ἀπελπίσῃς,
τὸν πόθο πὤχει ὁ καθείς, ἐσὺ νὰ τοῦ χαρίσῃς.
Γιὰ νὰ ἰδοῦμε ὅλοι μας καὶ νὰ εὐχαριστηθοῦμε,
κι ἀπὸ τὰ βάθη τῆς καρδιᾶς, δόξα σοι ὁ Θεός, νὰ ποῦμε,
ὁποῦ ἀξιωθήκαμε νὰ δοῦμε τὰ παιδιά μας,
γιατὶ τὰ ἀναθρέψαμε μὲ αἷμα τῆς καρδιᾶς μας.
Δὲν σοῦ ζητοῦμε πλούτη ἐμεῖς, δόξες καὶ μεγαλεῖα,
σ᾿ ἐκεῖνα δῶσε φώτισι καὶ θεία εὐλογία,
ἀπὸ τὸ δρόμο τοῦ κακοῦ πάντοτε νὰ τὰ βγάζῃς
καὶ μὲ τὴ θεία σκέπη σου, ἐσὺ νὰ τὰ σκεπάζῃς.
Βοήθα Παναγία μου - βοήθα Παναγιά μου,
ὅλου τοῦ κόσμου τὰ παιδιά, κι ὕστερα τὰ δικά μου.
Παρθένε, στήριγμα γλυκό, Μητέρα τοῦ Χριστοῦ μας,
εἶσαι γιὰ μᾶς παρηγοριά, στὸ σῶμα καὶ στὸ νοῦ μας,
ὁποῦ κρατᾶς στὴ σκέπη σου, τὸ ὀρφανό, τὴν χήρα,
κι ἀνοίγεις διὰ τὸν πτωχόν, ἐλπιδοφόρα θύρα.
Βασίλισσα τοῦ οὐρανοῦ, εἶσαι γιὰ μᾶς γαλήνη,
κι ἀστέρι ποὺ λαμποκοπᾶ, ὁποῦ ποτὲ δὲν σβήνει.
Δροσιὰ καὶ ἀνακούφισι στ᾿ ἀρρώστου τὸ κλινάρι
νὰ ἔχῃ μῦρα εὐωδιά, ὅλη τὴν ἅγια χάρη.
Ἐλπίδα ὁλοζώντανη εἰς τὸν ἀπελπισμένο,
στὸν πλούσιο, καὶ στὸ φτωχὸ καὶ στὸν φυλακισμένο,
σωσίβιο ἀληθινὸ στὸ ναυαγὸ ποὺ πλέει,
ἐλπίδα καὶ παρηγοριά, σ᾿ ἐκεῖνον ὁποῦ κλαίει.
Προστάτευέ μας Παναγιά, μὲ μητρικὴ ἀγάπη,
ἀπ᾿ τὸ σκληρὸ κι ἀπ᾿ τ᾿ ἄδικο στὸν κόσμο μονοπάτι.
Στὸν σκλαβωμένο χάρισε ἐλεύθερη πατρίδα,
στὸν ναυαγὸ ὁποῦ δέρνεται στὸ πέλαγος σανίδα.
Στὴν χήρα τὴν παρηγοριά, στὸν ἄρρωστο ὑγεία,
σ᾿ ἐμᾶς τὴν ἀνακούφιση γλυκειά μας Παναγία.
Ὦ Παναγία Κανάλα μου, λυπήσου τὸν καθένα,
καὶ δρόσισε μὲ τὴ δροσιά, χείλη τὰ μαραμένα.
Ὦ Παναγία Κανάλα μου, μεγάλο τ᾿ ὄνομά σου,
μεγάλη εἶναι ἡ χάρη σου καὶ τὸ προσκύνημά σου.
Δὲν ξεύρω Παναγία μου τὸ πῶς νὰ σὲ ὑμνήσω,
πῶς νὰ σοῦ πλέξω ἐγκώμια, νὰ σὲ δοξολογήσω.
Σ᾿ εὐχαριστῶ, σ᾿ εὐχαριστῶ, σοῦ δίνω εὐχαριστίες,
Ὦ Παναγία Κανάλα μου, ὕμνους, δοξολογίες.

Παναγία ἡ Πεντεβρυσιώτισσα - Ἱστορικὸν καὶ θαύματα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΛΑΓΚΑΔΑ
ΕΝΟΡΙΑ ΠΕΝΤΕ ΒΡΥΣΕΩΝ
ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΠΕΝΤΕΒΡΥΣΙΩΤΙΣΣΑ

ΔΥΟ ΑΠΟ ΤΑ ΠΟΛΛΑ ΘΑΥΜΑΤΑ
ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΠΕΝΤΕΒΡΥΣΙΩΤΙΣΣΑΣ

Ἡ παλαιά, ἱερὰ εἰκόνα τῆς Παναγίας τῆς ΠΕΝΤΕΒΡΥΣΙΩΤΙΣΣΑΣ (17ου αἰ.), ἁγιογραφήθηκε ἀπὸ ἄγνωστο, ἀλλὰ εὐλαβέστατο ἁγιογράφο. Ἦρθε μὲ τοὺς πρόσφυγες τὸ 1922 στὴν Ἑλλάδα καὶ συγκεκριμένα στὴ Θεσσαλονίκη. Δὲν γνωρίζουμε λεπτομέρειες γιὰ τὸν τρόπο μεταφορᾶς της. Τὸ ἴδιο ἔτος τὴν μετέφερε μέσα σὲ τσουβάλι στὶς Πέντε Βρύσες ὁ ἀείμνηστος Παναγιώτης Νεμψίδης τοῦ Γεωργίου μὲ τὰ πόδια.
Ἄπειρα εἶναι τὰ θαύματα τῆς Παναγίας τῆς Πεντεβρυσιώτισσας. Θὰ ἀναφέρω μόνο δύο πρόσφατα. Διότι τὸ ἕνα ἔγινε αἰτία νὰ δοθεῖ τὸ ὄνομα «Πεντεβρυσιώτισσα» καὶ τὸ ἄλλο (θαῦμα) γιὰ νὰ ἀναπαλαιωθεῖ καὶ ἐνθρονισθεῖ στὸ νέο μεγαλόπρεπο καὶ ξυλόγλυπτο προσκυνητάρι τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ μὲ μεγαλοπρέπεια, ὡς «Ὑπέρμαχος στρατηγός» καὶ «Παντάνασσα».
Τὸ πρῶτο θαῦμα τῆς Παλαιᾶς καὶ θαυματουργοῦ βρεφοκρατούσας Παναγίας μᾶς φανερώθηκε πέρυσι. Ἦταν 12 Αὐγούστου, ἡμέρα Παρασκευὴ τοῦ 1994 καὶ ὥρα 3μ.μ. Κτύπησε τὸ κουδούνι τῆς οἰκίας. Ἦταν μία νεαρὰ κυρία ποῦ μου εἶπε: «πάτερ θέλω νὰ μοῦ διαβάσετε ἀρτοκλασία». Μνημόνευσα τὰ ὀνόματα ὑπὲρ ὑγείας καὶ σὲ λίγο ἐτελείωσα. Παρεκάλεσα τοὺς προσκυτητὲς νὰ περάσουν ἀπὸ τὸ ἀρχονταρίκι τῆς Ἐνορίας, γιὰ νὰ πάρουν εὐλογία. Ἐνῶ ἡ πρεσβυτέρα ἑτοίμαζε τὸ κέρασμα, ρώτησα, ὅπως ἐρωτῶ πάντα τοὺς προσκυνητὲς «πῶς ἔτσι καὶ περάσατε ἀπὸ τὴν ἐνορία μας;» Ἡ νεαρὰ κυρία μου ἀπήντησε «εἶδα, πάτερ, τὴν Παναγία στὸν ὕπνο μου καὶ μοῦ εἶπε: πήγαινε, παιδί μου, στὶς Πέντε Βρύσες στὴν Παναγία τὴν Πεντεβρυσιώτισσα καὶ ὅτι μοῦ ζητᾶς θὰ σοῦ τὸ δώσω. Ξύπνησα καὶ ἄρχισα νὰ ἐρωτῶ τί εἶναι Πέντε Βρύσες καὶ σὲ ποιὸ μέρος βρίσκεται. Ρωτώντας ἔφτασα, πάτερ, στὴν Ἐνορία σας, στὸ πανέμορφο χωριό σας», «Πῶς εἶδες, παιδί μου, τὴν Παναγία, πῶς ἦταν;» ρώτησα καὶ πάλι. «Ἦταν, πάτερ, πολὺ μαυρισμένη, ἀλλὰ ἀρχόντισσα κυρά. Τὰ χείλη της διέκρινα, τὰ ὁποῖα μοῦ εἶπαν τὰ λόγια ποὺ σᾶς ἀνέφερα». «Ἔλα παιδί μου, τῆς εἶπα, ἀκολούθησέ με». Φτάσαμε μέσα στὸ Ναὸ καὶ στὴν ἀριστερὴ πλευρὰ τοῦ κυρίως Ναοῦ στὸ χῶρο τῶν γυναικῶν (καὶ στὸν τοῖχο ἦταν κρεμασμένη ἡ παλαιά, ἱερὰ εἰκόνα τῆς Θεοτόκου. Μόλις τὴν ἀντικρυσε, φώναξε κλαίοντας: «Αὐτὴ εἶναι ἡ Παναγία ποὺ εἶδα στὸν ὕπνο μου, πάτερ» καὶ ἀγκάλιασε τὴν ἱερὰ εἰκόνα τῆς Παναγίας, κλαίοντας ἀπαρηγόρητα. Μετὰ ἀπὸ πρότασή μου ἔμεινε ἡ εὐλαβέστατη κυρία νὰ παρακολουθήσει τὴν παράκληση ποὺ ψάλλεται πρὸς τὴν Θεοτόκον τὶς δύο πρῶτες ἑβδομάδες τοῦ Αὐγούστου. Τὴν σύστησα στὸ ἐκκλησίασμα μετὰ τὸ «Δι᾿ εὐχῶν» καὶ ἡ ἴδια, σχεδὸν κλαίοντας, διηγήθηκε τὸ θαῦμα τῆς Παναγίας μας τῆς Πεντεβρυσιώτισσας.

Ἱερὰ Μονὴ Δαμάστας, ἡ θέση της στὸν χῶρο καὶ τὸν χρόνο

Ἔκδοσις Ἱ. Μ. Δαμάστας Δαμάστα 2009

© Ἱ. Μ. Παναγίας Δαμάστας, Δῆμος Γοργοποτάμου Λαμίας

---

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Τὸ μικρὸ αὐτὸ ἐνημερωτικὸ ἔντυπο ἀπευθύνεται μὲ ἀγάπη πρὸς τοὺς εὐλαβεῖς προσκυνητὰς τῆς ἱστορικῆς Ἱερᾶς Μονῆς τῆς Παναγίας Δαμάστας καὶ προσφέρει στοιχεῖα τινὰ διὰ τὴν ἱστορίαν καὶ τὴν ζωὴν τοῦ Ἱεροῦ της Θεοτόκου προσκυνήματος, ὥστε ὁ κάθε ἐπισκέπτης νὰ γνωρίζει ποὺ εὑρίσκεται καὶ νὰ πληροφορεῖται ποία εἶναι ἡ συμβολὴ αὐτῆς τῆς Ἱερᾶς Μονῆς στὴ ζωὴ τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς Ἐκκλησίας, στὴ διαδρομὴ τῶν αἰώνων.
Κέντρο τοῦ Ἱεροῦ Προσκυνήματος εἶναι ἡ Ἁγία εἰκόνα τῆς Παναγίας, ἡ ὁποία ἔχουσα χάριν καὶ εὐλογίαν θαυματουργεῖ εἰς τοὺς προσερχόμενους μὲ πίστη καὶ ἐκζητοῦντας τὴν μεσιτεία Της. Δαμάστα ὀνομάζεται, διότι δαμάζει τὸν πόνο καὶ ἀπαλλάσσει τοὺς ἀνθρώπους ἀπὸ τὰ βάσανα καὶ τὶς δοκιμασίες τῆς ζωῆς. Τὰ θαύματά της εἶναι ἀναρίθμητα καὶ οἱ εὐεργεσίες της ἀπερίγραπτες. Ἡ Ἐκκλησία Της εἶναι μιὰ ἀέναος πηγὴ συμπαθείας πρὸς κάθε πονεμένο ἄνθρωπο. Τὸ Μοναστήρι της εἶναι ἕνας τόπος ἀνακαινίσεως, ἀνακουφίσεως καὶ ἁγιασμοῦ.
Ἡ ἐθνικὴ προσφορὰ τῆς Ἱερᾶς Μονῆς εἶναι πολὺ μεγάλη ἀπὸ τὰ χρόνια τῆς σκλαβιᾶς μέχρι πρόσφατα. Μὲ τὴν Παναγία Δαμάστα συνδέονται μεγάλα καὶ ἡρωικὰ ὀνόματα τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1821. Ὑπῆρξε καταφύγιο τῶν ἀρματωλῶν καὶ κλεφτῶν, ὁρμητήριο τοῦ Ἀθανασίου Διάκου καὶ τοῦ Ἐπισκόπου Σαλώνων Ἡσαΐα, τόπος συγκεντρώσεως τῶν ἀγωνιστῶν. Γιὰ τὴν πατρίδα ἐθυσίασε πολλοὺς πατέρες καὶ ἔδωσε τὰ πάντα γιὰ τὴν ἐλευθερία.
Ὅ,ποιος ἐπισκέπτεται αὐτὸ τὸ Μοναστήρι ἔχει τὴν αἴσθηση ὅτι ἀναβαπτίζεται στὰ νάματα τοῦ πατριωτισμοῦ καὶ τῆς Ὀρθοδοξίας.
Σὲ κάθε προσκυνητὴ καὶ ἀναγνώστη αὐτοῦ του φυλλαδίου εὔχομαι πλούσια τὴν εὐλογία καὶ τὴν χάρη τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου.

Μετὰ πατρικῶν εὐχῶν καὶ εὐλογιῶν.
Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ
+ ὁ Φθιώτιδος Νικόλαος

---

Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΔΑΜΑΣΤΑΣ

Ἡ Ἱερὰ Μονὴ Δαμάστας βρίσκεται στὶς βορεινὲς πλαγιὲς τοῦ ὄρους Καλλίδρομον, σ᾿ ἕνα ἀπὸ τὰ ὡραιότερα σημεῖα τῆς περιοχῆς: ἕνα φυσικὸ ἐξώστη σὲ ὑψόμετρο 740 μ., μὲ ὑπέροχη θέα πρὸς τὴν πεδιάδα τοῦ Σπερχειοῦ, τὸ Μαλιακὸ κόλπο καὶ πιὸ πέρα τὰ βουνὰ Οἴτη καὶ Ὄθρυ. Ἀπέχει περίπου 23 χλμ. ἀπὸ τὴν ἱστορικὴ Λαμία, τὴν πρωτεύουσα τοῦ νομοῦ Φθιώτιδος, καὶ 203 χλμ ἀπὸ τὴν Ἀθήνα*. Εἶναι ἀφιερωμένη στὸ «Γενέθλιον τῆς Θεοτόκου» καὶ πανηγυρίζει στὶς 8 Σεπτεμβρίου.
* Ἀπὸ Ἀθήνα ἀκολουθοῦμε τὴν ἐθνικὴ ὁδὸ Ἀθηνῶν-Λαμίας. Πρὶν τὴν πόλη τῆς Λαμίας, στὴ διασταύρωση πρὸς Γραβιά-Ἄμφισσα, ἀφήνουμε τὴν ἐθνικὴ ὁδὸ καὶ μετὰ ἀπὸ ἑπτὰ περίπου χιλιόμετρα, συναντοῦμε μιὰ διασταύρωση, ὁποὺ ὑπάρχει ἡ πινακίδα «Ἱ. Μ. Δαμάστας». Στρίβουμε καὶ ἀνηφορίζουμε πρὸς τὸ μοναστήρι, τὸ ὁποῖο καὶ συναντοῦμε μετὰ ἀπὸ τρεισήμισι χιλιόμετρα ἀσφαλτοστρωμένου δρόμου.
Ὅσον ἀφορᾷ στὴν ὀνομασία τοῦ μοναστηρίου, διασώζονται δύο ἐκδοχές. Ἡ πρώτη θέλει τὴν ὀνομασία νὰ προέρχεται ἀπ᾿ τὸν τόπο καταγωγῆς τῆς θαυματουργοῦ Εἰκόνας τῆς Παναγίας, ποὺ τὸ Μοναστήρι φιλοξενεῖ: Σύμφωνα μὲ τὴν παράδοση, ἡ Εἰκόνα ἦρθε στὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τὴν πόλη τῆς Δαμασκοῦ τῆς Συρίας (γενέτειρα τοῦ μεγάλου πατέρα καὶ ἁγίου τῆς Ἐκκλησίας μας Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ) κατὰ τὴν περίοδο τῆς Εἰκονομαχίας (8ου-9ου αἰώνα μ.Χ.). Τὴν περίοδο αὐτή, οἱ φοβεροὶ διωγμοὶ τῶν εἰκονομάχων ἀνάγκασαν ἀρκετοὺς ὀρθοδόξους νὰ ζητήσουν καταφύγιο σὲ ἀσφαλῆ μέρη τῆς Ἑλλάδας. Μαζί τους ἔφεραν καὶ τὶς εἰκόνες ποὺ τόσο τιμοῦσαν καὶ εὐλαβοῦνταν. Μία ἀπὸ αὐτὲς ἦταν καὶ ἡ θαυματουργὴ Εἰκόνα ποὺ φιλοξενήθηκε στὶς πλαγιὲς τοῦ ὄρους Καλλιδρόμου. Ἀρχικὰ ὀνομάστηκε «Παναγία ἡ Δαμάσκα», ἀλλὰ μὲ τὴν πάροδο τοῦ χρόνου καὶ τὴν παραφθορὰ τῆς λέξης προέκυψε ἡ λέξη «Δαμάστα».
Ἡ δεύτερη πιθανὴ ἐκδοχὴ θέλει τὴν ὀνομασία νὰ σχετίζεται μὲ τὸ ἐτυμολογικό της περιεχόμενο: Ἡ λέξη «Δαμάστα» παρήχθη ἀπὸ τὸ ρῆμα «δαμάζω», ἐξαιτίας τῆς θαυματουργικῆς ἰδιότητας τῆς Εἰκόνας τῆς Θεοτόκου νὰ «δαμάζει» τὸν ἀνθρώπινο πόνο καὶ τὶς ποικίλες ἀσθένειες τῶν ἀνθρώπων ποὺ κατέφευγαν σ᾿ αὐτήν. Ἔτσι, ἡ εἰκόνα, καὶ συνεκδοχικὰ καὶ ἡ Μονή, προσέλαβε τὴν ἰδιαίτερη προσωνυμία «Δαμάστρα», ποὺ μὲ τὴν πάροδο τοῦ χρόνου παρεφθάρη σὲ «Δαμάστα».

Ἱστορία τοῦ Μοναστηρίου

Δὲν ἔχει διασωθεῖ κάποια γραπτὴ μαρτυρία σχετικὰ μὲ τὸν ἀκριβῆ χρόνο ἱδρύσεως τῆς μονῆς. Ἡ μορφὴ καὶ ὁ τύπος τοῦ Καθολικοῦ, ποὺ ὡς ἀρχιτεκτόνημα τοποθετεῖται στὴν περίοδο μεταξὺ τοῦ 13ου καὶ τοῦ 15ου αἰώνα, μαρτυρεῖ γιὰ τὴν πιθανὴ ἵδρυση τοῦ μοναστηρίου κατὰ τὴν περίοδο αὐτή. Εἶναι ἡ ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποία ἐμφανίστηκαν οἱ περισσότερες Ἱερὲς Μονὲς στὸν ἑλληνικὸ χῶρο. Ὡστόσο, νεώτερη ἐκτίμηση τοποθετεῖ τὸν σημερινὸ ναὸ μετὰ τὶς φθορὲς καὶ τὴν πυρκαγιὰ περίπου στὸν 17ο αἰώνα.

ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΚΟΡΩΝΗΣ ΚΑΡΔΙΤΣΗΣ

(Ἀρχιμ. Παντελεήμονος Πούλου: Ἡ Ἱερὰ Μονὴ Παναγίας Κορώνης, Ἀθῆναι 2006)

Α) ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ-ΟΝΟΜΑΣΙΑ

Στὸ ἀνατολικὸ τμῆμα τῆς Νότιας Πίνδου, στὸν ὀρεινὸ ὄγκο τῶν Ἀγράφων, καὶ πάνω ἀπὸ τὸν κάμπο τῆς Καρδίτσας, σὲ μιὰ κατάφυτη ἀπὸ βελανιδιὲς καὶ καστανιὲς πλαγιά, ὅπου τὸ κελάρυσμα τῶν πηγῶν γίνεται ἕνα μὲ τὸ κελάδισμα τῶν ἀηδονιῶν, πάνω σὲ ἕνα φυσικὸ μετέωρο μπαλκόνι, ἀπὸ ὅπου βλέπεις ὅλον τὸν θεσαλλιώτικο κάμπο καὶ ἀγναντεύεις ἀπὸ τὸν Ὄλυμπο μέχρι τὸ Πήλιο καὶ τὸν Τυμφρηστό, στέκει ἀγέρωχο πέρα καὶ πάνω ἀπὸ τὸν χρόνο τὸ Μοναστήρι τῆς Παναγίας τῆς Κορώνας, ποῦ τιμᾶ τὸ Γενέθλιον τῆς Θεοτόκου.
Δύο δρόμους μπορεῖ νὰ πάρει ὁ προσκυνητὴς γιὰ νὰ ἔλθει στὸ Μοναστήρι ἀπὸ τὴν Καρδίτσα· ἕνας περίπου 26 χιλιόμετρα περνᾶ ἀπὸ τὸ χωριὸ Μητρόπολη καὶ ἔξω ἀπὸ τὸ χωριὸ Μεσενικόλας, μοναδικὴ διαδρομὴ ἀπὸ πλευρὰ φυσικῆς καλλονῆς· ὁ ἄλλος δρόμος, κατὰ περίπου 8 χιλιόμετρα πιὸ σύντομος, περνᾶ πάλι ἀπὸ τὸ χωριὸ Μητρόπολη, τὴν ῥυθμιστικὴ τεχνητὴ λίμνη καὶ τὸν οἰκισμὸ τῆς ΔΕΗ, διασχίζει τὸ χωριὸ Μοσχᾶτο καὶ καταλήγει στὸ Μοναστήρι.
Τὸ Μοναστήρι, σὰν κορώνα στέφει τὸν εὔφορο κάμπο τῆς Θεσσαλίας σὲ ὕψος 800 περίπου μέτρων, γιὰ αὐτὸ τὸ λόγο ἔλαβε και τὸ ὄνομα Μονὴ Κορώνας. Παλαιὰ ὀνομαζόταν Μονὴ τῆς Κρυερᾶς Πηγῆς. Κοντὰ στὸ Μοναστήρι βρίσκεται ἡ τεχνητὴ λίμνη Νικολάου Πλαστήρα καὶ σὲ ἀπόσταση 22 περίπου χιλιομέτρων τὸ ὁμώνυμο φράγμα, γύρω δὲ ἀπὸ τὴν λίμνη βρίσκονται τὰ ἀλπικῆς ὀμορφιᾶς χωριὰ Μεσενικόλας, Βουνέσι, Κρυονέρι, Μπεζούλα (ἤ Πεζούλα), Νεράϊδα, Νεοχώρι, Λαμπερὸ κ. ἄ.
Σὲ αὐτὸν τὸν ὄμορφο τόπο, ἡ Κυρά μας ἡ Παναγιά, θέλησε ἀπὸ τὸν 12ο αἰώνα νὰ ἐνθρονισθεῖ καὶ ἀπὸ τότε μέχρι σήμερα, Παντοβασίλισσα καὶ ἀφέντρα εὐλογεῖ τὸν λαό Της.

Β) ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ-ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ

Πάνω στὰ ἐρείπια ἀρχαίου εἰδωλολατρικοῦ ναοῦ τῆς ἀδελφῆς τοῦ Φοίβου, τῆς θεὰς Ἄρτεμης, μετὰ τὴν πτώση τῶν Ὀλυμπίων ἀπὸ τὰ βάθρα τους, στὴν ἐποχὴ τοῦ αὐτοκράτορα Ίωάννη τοῦ Κομνηνοῦ, μετὰ ἀπὸ τὴν θαυμαστὴ εὕρεση τῆς Ἱερῆς Εἰκόνος τῆς Μητέρας τοῦ Κυρίου μας στὸν τόπο που σήμερα ὑπάρχει τὸ παρεκκλήσι τῆς Παναγίας τῶν Ἀγγέλων, ἡ εὐσέβεια τῶν χριστιανῶν στὰ 1123 ὕψωσε τὸ Μοναστήρι καὶ τὸ ἀφιέρωσε στὴν Γέννηση τῆς Παναγίας.
Ἄγνωστο γιὰ ποιοὺς λόγους, ἴσως λόγω βαρβαρικῶν ἐπιδρομῶν, τὸ Μοναστήρι ἔπεσε σὲ παρακμὴ καὶ καταστράφηκε. Σήμερα σώζεται ἕνα κιονόκρανο καὶ μερικοὶ σπόνδυλοι ἀπὸ κολώνα τοῦ ἀρχαίου ναοῦ καὶ μερικὰ κομμάτια μάρμαρο μὲ γλυπτὲς διακοσμήσεις, ἀπομεινάρια τοῦ Μοναστηριοῦ τῆς Βυζαντινῆς περιόδου.
Οἱ Πατριάρχες Κωνσταντινουπόλεως Ἰωάννης Θ´ ὁ Ἱερομνήμων (1111-1134), Λέων ὁ Στυππῆς (1134-1143) καὶ Μιχαὴλ Β´ ὁ Κουρκουνᾶς (1143-1146) μὲ πατριαρχικὰ σιγίλλια ἀναγνώρισαν τὴν Μονὴ σὰν Πατριαρχικὸ Σταυροπήγιο.

Γ) ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ

Στὶς ἀρχὲς τοῦ 16ου αἰώνα, τὸ Μοναστήρι ξανακτίζεται ἀπὸ τὸν Παναγιώτη Κωσκουλᾶ, τὸν κτίτορα πολλῶν Μοναστηριῶν τῆς περιοχῆς. Ὁ Κωσκουλᾶς ὑπῆρξε διοικητὴς τῆς Κρήτης, πρόδωσε ὅμως τὸν ἀγώνα τῆς Μεγαλονήσου στοὺς Τούρκους καὶ ἀργότερα μετανοημένος γύρισε στὴν πατρίδα του τὸ Νεοχώρι καὶ ἔγινε κτίτορας Μοναστηριῶν τῆς περιοχῆς, γιὰ νὰ ἐξιλεωθεῖ ἀπὸ τὸ ἁμάρτημά του.
Σήμερα, ἀπὸ τὸ Μοναστήρι τοῦ 16ου αἰώνα, ὑπάρχει μόνο τὸ καθολικό, τὸ ὁποῖο διατηρεῖται σὲ ἄριστη κατάσταση.

Δ) ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ

Ὅπως ὅλα τὰ Μοναστήρια μας, ἔτσι καὶ ἡ Μονὴ τῆς Κορώνας, κατὰ τὴν περίοδο τῆς Τουρκοκρατίας ἔπαιξε πρωτεύοντα ῥόλο στὴν διατήρηση τῆς ἐθνικῆς μας αὐτογνωσία ὡς Ἑλλήνων καὶ Ὀρθοδόξων, ἑνῶ ὑπάρχει ἡ παράδοση ὅτι στὴν Μονὴ λειτούργησε Σχολὴ τοῦ Γένους στὴν ὁποία δίδαξαν προσωπικότητες τῆς ἐποχῆς, ὅπως ὁ Ἀναστάσιος Γόρδιος, ἑνῶ σὲ περιόδους Τουρκικῶν πιέσεων λειτούργησε τὸ Κρυφὸ Σχολειό.

Ε) ΤΟ ΚΑΘΟΛΙΚΟ

Τὸ Καθολικό, ὁ κεντρικὸς δηλαδὴ ναὸς τῆς Μονῆς, τιμᾶται σὲ ἀνάμνηση τῆς Γεννήσεως τῆς Θεοτόκου καὶ ἀρχιτεκτονικὰ ἀνήκει στὸν τετρακιόνιο ἀθωνικὸ τύπο. Εἶναι τρίκογχος καὶ ἁγιογραφήθηκε μὲ ἔξοδα τοῦ τοπικοῦ προύχοντα Ἀνδρέα Μπούνου ἀπὸ τὸν ἄζευκτο Δανιήλ. Στὴν δυτικὴ πλευρὰ τοῦ κυρίως Ναοῦ, εἰκονίζεται ὁ Ἀνδρέας Μποῦνος νὰ προσφέρει τὸν Ναὸ στὴν ἔνθρονη Θεοτόκο.
Ὁ ἁγιογράφος τοῦ Καθολικοῦ μοναχὸς Δανιήλ, φαίνεται ὅτι ὑπῆρξε καλὸς τεχνίτης τοῦ χρωστήρα, ἀκολουθεῖ τὴν Κρητικὴ Σχολή, καὶ δίνει ἰδιαίτερη βαρύτητα στὰ πρόσωπα καὶ στὴν πτυχολογία τῶν ἐνδυμάτων.
Τὸ Καθολικὸ εἶναι κατάγραφο, δηλαδὴ ἁγιογραφημένο ἀπὸ τὸν τροῦλο μέχρι τὸ δάπεδο καὶ μεταξὺ τῶν ἁγιογραφιῶν ποὺ διακρίνονται γιὰ τὴν πρωτοτυπία τους εἶναι ὁ ἐνταφιασμὸς τῆς Θεοτόκου (πάνω ἀπὸ τὸν κίονα τοῦ κυρίως Ναοῦ)· καὶ ἡ ἀπεικόνισις φορητῆς Εἰκόνας μὲ τίτλο «Ἡ Ἐπίσκεψις» ποὺ εἰκονίζει τὴν Θεοτόκο νὰ κάθεται κάτω ὀκλαδὸν καὶ νὰ παίζει μὲ τὸν Χριστό, στὴν λιτή.
Τὸ Καθολικὸ εἶναι χωρισμένο σὲ 4 τμήματα· α) χῶρος Προπυλαίων (ἐξωνάρθηκας) ποὺ τελευταία κλείσθηκε μὲ τζαμαρία, προκειμένου ἐκεῖ νὰ τοποθετηθοῦν τὰ μανουάλια ἔτσι ὥστε νὰ μὴν καταστρέφεται ἀπὸ τὴν κάπνα ἡ ἁγιογραφία· β) ἡ Λιτή· γ) ὁ κυρίως Ναός, καί· δ) τὸ Ἱερὸ Βῆμα.

ΣΤ) ΤΟ ΠΑΡΕΚΚΛΗΣΙ

Στὴν βορεινὴ πλευρὰ τῆς Λιτῆς, εἶναι προσκολλημένο Παρεκκλήσιον τοῦ 1739 πρὸς τιμὴν τοῦ Τιμίου Προδρόμου, ὅπου δεσπόζει τὸ ξυλόγλυπτο τέμπλο μὲ μικρὲς Εἰκόνες τῶν Ἀποστόλων καὶ τῶν μεγάλων ἑορτῶν τῆς Ἐκκλησίας. Ὁ κτίτοράς του Ἀποστόλης ἀπὸ τὰ Βρανιανά (Βραγγιανά), εἰκονίζεται νὰ κρατάει τὴν Εἰκόνα τοῦ Προδρόμου. Τὸ Παρεκκλήσι, ἐπίσης εἶναι κατάγραφο, μὲ εἰκόνες λαϊκῆς τέχνης ἄγνωστου λαϊκοῦ ζωγράφου.