Ὑπάρχει παράδοσις ὅτι ἡ Θεοτόκος ἐπεσκέφθη τὸ Ἅγιον Ὄρος. Τοῦτο τὸ γεγονὸς ἀναφέρουσι
καὶ οἱ Κώδικες Λ´ – 66 καὶ Ι´ – 31 τῆς Λαυριωτικῆς Βιβλιοθήκης.
Ὅταν οἱ Ἀπόστολοι ἔβαλον κλήρους ποῦ ἀπελθεῖν κηρῦξαι τὸ Εὐαγγέλιον, τότε ἔδοξε
καὶ τῇ Μητρὶ καὶ Παρθένῳ, αἰτήσασθαι κλῆρον, ὥστε μηδ᾿ αὕτη εἴη ἄμοιρος κηρύγματος,
καὶ ἔπεσεν ἐπ᾿ αὐτὴν ὁ κλῆρος ἀπελθεῖν εἰς Ἰβηρίαν.
Καὶ ὅτε ἡτοιμάζετο ἀπελθεῖν, τότε ἐπιστὰς ὁ Ἀρχάγγελος Γαβριὴλ εἶπεν αὐτῇ: Θεοτόκε
Παρθένε, Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς ὁ ἐκ σοῦ γεννηθείς, οὕτω σοι κελεύει μὴ χωρισθῆς τῆς Ἰουδαίας
γῆς, ἤτοι τῆς Ἱερουσαλὴμ· ὁ γὰρ τόπος, ὃς σοὶ κεκλήρωται, οὐκ ἔστιν Ἰβηρία, ἀλλ᾿
ἡ χερσόνησος τῆς Μακεδονίας, ἡ τοῦ ὄρους Ἄθω καλουμένη, ἥπερ ἀπὸ τοῦ σοῦ προσώπου
φωτισθήσεται.
Ὅταν ἡ Θεοτόκος ἀφίκετο εἰς τὸν Ἄθω, κραυγή, σύγχυσις καὶ βοὴ μεγάλη ἐγένετο ἐκ
πάντων τῶν ἐν τῷ Ἄθῳ εἰδώλων, καὶ γενομένης κραυγῆς τοιαῦτα ἠκούετο: «Ἄνδρες, οἱ
τοῦ Ἀπόλλωνος ἅπαντες πορευθέντες εἰς τὸν τοῦ Κλήμεντος λιμένα προϋπαντήσατε τὴν
Μητέρα τοῦ Μεγάλου Θεοῦ Μαρίαν».
Διὰ τοῦτο πάντες εἰς τὸν λιμένα συνέτρεχον, καὶ μετὰ σεβασμοῦ τὴν Θεοτόκον σὺν τῷ
Εὐαγγελιστῇ Ἰωάννῃ καὶ ἅπαντας τοὺς συνοδοιπόρους ἀπήγαγον εἰς τὸ Συναγωγεῖον ἐπερωτῶντες
τὸ Μέγα Μυστήριον τῆς ἐνσάρκου οἰκονομίας, καὶ ἐθαύμαζον, πῶς αὕτη, οὖσα Ἑβραία,
τὰ πάντα ἐξηγήσατο εἰς τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν.
Ἡ Θεοτόκος εὐχαριστηθεῖσα ἐκ τοῦ τόπου, ὁ ὁποῖος ἐκληρώθη εἰς αὐτήν, εἶπε τὴν
κάτωθι εὐχήν:
«Υἱέ μου καὶ Θεέ μου, εὐλόγησον τὸν τόπον τοῦτον, καὶ κλῆρον μου καὶ ἔκχεον τὸ ἔλεός
σου ἐπ᾿ αὐτόν, καὶ φύλαξον αὐτὸν ἀβλαβῆ μέχρι τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος τούτου,
καὶ τοὺς κατασκηνοῦντας ἐν αὐτῷ διὰ τὸ ὄνομά σου τὸ ἅγιον, καὶ τὸ ἐμόν, ὥστε διὰ
μικροῦ κόπου καὶ ἀγῶνος τῆς μετανοίας, ἀφεθῆναι αὐτοῖς τὰ πολλὰ αὐτῶν ἁμαρτήματα,
ἔμπλησον αὐτοὺς παντὸς ἀγαθοῦ καὶ ἀναγκαίου ἐν τῷ αἰώνι τούτῳ καὶ ζωῆς αἰωνίου ἐν
τῷ μέλλοντι, καὶ δόξασον ὑπὲρ πάντα τόπον τὸν τόπον τοῦτον καὶ θαυμάστωσον διὰ παντοίων
θαυμασίων· καὶ πλήρωσον αὐτὸν ἐκ παντὸς Ἔθνους τῶν ὑπὸ τὸν οὐρανόν, τῶν κεκλημένων
τῷ ὀνόματί σου, καὶ πλάτυνον τὰ σκηνώματα αὐτῶν ἐν αὐτῷ ἀπ᾿ ἄκρου ἕως ἄκρου αὐτοῦ,
ἀπὸ βορρᾶ καὶ νότου, ἁπάλλαξον αὐτοὺς τῆς αἰωνίου κολάσεως, καὶ σῶσον αὐτοὺς ἐκ
παντὸς πειρασμοῦ, ἐξ ὁρατῶν καὶ ἀοράτων ἐχθρῶν, καὶ πάσης Αἱρέσεως, καὶ εἰρήνευσον
τῷ ὀρθοδόξῳ δόγματι».
Ταῦτα εὐχηθείσης τῆς Θεοτόκου, φωνὴ ἐγένετο οὐρανόθεν ἀποκριθεῖσα αὐτῇ:
«Ὅσα προσηύξω, Μῆτερ μου, οὕτως ἔσται σοι πάντα, ἐὰν καὶ αὐτοὶ τὰ ἐντάλματά μου
φυλάξωσιν. Ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ ἑξῆς ἔστω ὁ τόπος οὗτος κλῆρος σὸς καὶ περιβόλαιον σὸν
καὶ παράδεισος, ἔτι δὲ καὶ λιμὴν σωτηρίας τῶν θελόντων σωθῆναι, ἀλλὰ καὶ προσφυγὴ
καὶ καταφύγιον καὶ λιμὴν ἀτάραχος τῆς μετανοίας τῶν πεφορτισμένων ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις».
13. Διήγησις περὶ τοῦ γενομένου θαύματος ὑπὸ τοῦ Ἀρχαγγέλου
Γαβριήλ, ἤτοι περὶ τοῦ Ἀρχαγγελικοῦ ὕμνου τοῦ «Ἄξιόν ἐστιν»
Κατὰ τὴν Σκήτην τοῦ Πρωτάτου, τὴν εὑρισκομένην εἰς τὰς Καρυάς, ἐκεῖ πλησίον,
ἐν τῇ τοποθεσίᾳ τῆς Ἱερᾶς Μονῆς τοῦ Παντοκράτορος, εἶναι λάκκος μεγάλος, ὅστις ἔχει
κελλία διάφορα. Εἰς ἓν λοιπὸν τῶν κελλίων τούτων, ἐπ᾿ ὀνόματι τιμώμενον τῆς Κυρίας
Θεοτόκου τῆς Κοιμήσεως, ἐκατοίκει ἕνας Ἱερομόναχος Γέρων καὶ ἐνάρετος μετὰ ἄλλου
ὑποτακτικοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ἦτο συνήθεια νὰ γίνεται ἀγρυπνία κάθε Κυριακὴν εἰς τὴν ρηθεῖσαν
τοῦ Πρωτάτου Σκήτην, κατὰ τὸ ἑσπέρας ἑνὸς Σαββάτου, θέλων νὰ ὑπάγῃ ὁ προρρηθεὶς
Γέροντας εἰς τὴν ἀγρυπνίαν λέγει τῷ μαθητῇ αὐτοῦ: «Τέκνον, ἐγὼ μὲν ὑπάγω διὰ νὰ
ἀκούσω τὴν ἀγρυπνίαν, ὡς σύνηθες· σὺ δὲ μεῖνον εἰς τὸ κελλίον καὶ ὡς δύνασαι, ἀνάγνωθι
τὴν Ἀκολουθίαν σου». Καὶ οὕτως ἀπῆλθεν. Ἀφ᾿ οὗ δὲ ἡ ἑσπέρα παρῆλθεν, ἰδοὺ κρούει
τις τὴν θύραν τοῦ Κελλίου, ὁ δὲ Ἀδελφὸς ἔδραμε καὶ τὴν ἄνοιξε καὶ βλέπει, ὅτι ἦτο
ξένος μοναχός, ἄγνωστος εἰς αὐτόν, ὅστις εἰσελθὼν ἔμεινεν εἰς τὸ κελλίον τὴν νύκτα
ἐκείνην.
Ἐν τῇ ὥρᾳ δὲ τοῦ Ὄρθρου, ἀναστάντες, ἔψαλλον καὶ οἱ δυὸ τὴν Ἀκολουθίαν· ὅταν
δὲ ἦλθον εἰς τὴν
Τιμιωτέραν, ὁ μὲν ἐντόπιος Μοναχὸς
ἔψαλλε μόνον τὴν «Τιμιωτέραν τῶν Χερουβεὶμ καὶ ἐνδοξοτέραν ἀσυγκρίτως τῶν Σεραφείμ,
τὴν ἀδιαφθόρως Θεὸν Λόγον τεκοῦσαν, τὴν ὄντως Θεοτόκον, Σὲ μεγαλύνομεν», δηλαδὴ
τὸν παλαιὸν ὕμνον τοῦ Ἁγίου Κοσμᾶ τοῦ Ποιητοῦ, ὁ δὲ ξένος ἐκεῖνος Μοναχός, κάμνοντας
ἄλλην ἀρχὴν τοῦ ὕμνου, ἔψαλλεν οὕτως: «Ἄξιον ἔστιν, ὡς ἀληθῶς μακαρίζειν σε τὴν
Θεοτόκον, τὴν Ἀειμακάριστον καὶ Παναμώμητον καὶ Μητέρα τοῦ Θεοῦ ἡμῶν». Εἶτα ἐσύναψε
καὶ τὴν «Τιμιωτέραν τῶν Χερουβεὶμ καὶ ἐνδοξοτέραν ἀσυγκρίτως τῶν Σεραφείμ, τὴν ἀδιαφθόρως
Θεὸν Λόγον τεκοῦσαν, τὴν ὄντως Θεοτόκον, Σὲ μεγαλύνομεν».
Ἀκούσας δὲ ταῦτα ὁ ἐντόπιος Μοναχός, ἐθαύμασε, καὶ λέγει πρὸς τὸν φαινόμενον ξένον:
«Ἡμεῖς μόνον ψάλλομεν «Τὴν Τιμιωτέραν», τὸ δὲ
Ἄξιόν ἐστιν οὐδέποτε ἠκούσαμεν,
οὔτε ἡμεῖς οὔτε οἱ πρωτήτεροι ἀπὸ ἡμᾶς. Ἀλλὰ παρακαλῶ σε, ποίησον ἀγάπην, καὶ γράψον
καὶ εἰς ἐμένα τὸν ὕμνον τοῦτον διὰ νὰ ψάλλω καὶ ἐγὼ εἰς τὴν Θεοτόκον». Ὁ δὲ ἀποκριθείς,
«φέρε μοι, τοῦ λέγει, μελάνι καὶ χαρτὶ διὰ νὰ τὸν γράψω». Ὁ δὲ ἐντόπιος ἀπεκρίθη
πρὸς αὐτόν· «Δυστυχῶς, δὲν ἔχω οὔτε μελάνι, οὔτε χαρτὶ διὰ νὰ τὸ γράψης». Καὶ ὁ
φαινόμενος ξένος, «Φέρε μοι, τοῦ εἶπε, μίαν πλάκα».
Ὁ δὲ Μοναχὸς δραμών, εὗρε πλάκα καὶ τοῦ τὴν ἔφερε. Λαβὼν δὲ ταύτην ὁ ξένος, ἔγραψεν
ἐπάνω εἰς αὐτὴν μὲ τὸν ἑαυτοῦ δάκτυλον τὸν ρηθέντα ὕμνον, τὸ «Ἄξιόν ἐστι», καὶ ὢ
τοῦ Θαύματος! τόσον βαθέως ἐχαράχθησαν τὰ γράμματα ἐπάνω εἰς τὴν σκληρὴν πλάκα,
ὡσὰν νὰ ἐγράφησαν ἐπάνω εἰς τὸν πηλὸν ἁπαλώτατον. Εἶτα λέγει τῷ Ἀδελφῷ· «Ἀπὸ τῆς
σήμερον καὶ εἰς τὸ ἑξῆς οὕτω νὰ ψάλλετε καὶ ἐσεῖς, καὶ ὅλοι οἱ Ὀρθόδοξοι». Ἦτο γὰρ
ἅγιος Ἄγγελος, ἀπεσταλμένος παρὰ τοῦ Θεοῦ, διὰ νὰ ἀποκαλύψη τὸν ἀγγελικὸν ὕμνον
τοῦτον, καὶ τῇ Μητρὶ τοῦ Θεοῦ πρεπωδέστατον, μᾶλλον δὲ ἦτο ὁ Ἀρχάγγελος Γαβριήλ,
ὡς ρηθήσεται ἐν τοῖς ἐπομένοις.